16 Phnom Penh – maandag 24 februari tot vrijdag 28 februari
Cambodja
Cambodja heeft ongeveer 14,4 miljoen inwoners
en is het armste land dat we bezoeken (zie hoofdstuk 2 over Thailand bovenaan)
met een IMR van 68.
De bloeitijd is de tijd van het Khmer koninkrijk
van de 9e tot de 15e eeuw.
Het
Khmer Rijk
Koning Jayavarman II heeft dit rijk groot
gemaakt. Uit die tijd stammen ook de vele tempels van Siem Reap (o.a. de Angkor
Wat). Angkor wordt dan als hoofdstad van het rijk gekozen. Iedere nieuwe koning
bouwt weer een of meerdere nieuwe tempels.
Dat heeft met de Hindoe godsdienst te maken: tempelbouw is één van de
belangrijkste taken van de koning. Tempels zijn een paleis voor de god waaraan
de koning is toegewijd (de meeste aan Shiva) en waarmee de koning na zijn dood
één wordt. Men spreekt van de God-Koning en in de hiërarchie is de koning hoger
dan de god: de groet aan de koning staat in hoger aanzien dan de groet aan
Boeddha.
De Ouna Lom pagode, vlak bij ons hotel in Phnom Penh; hier de top in de zon
Hier zie dat de koning in de tempels ook geëerd wordt
Vele
Boeddha’s en de liggende Boeddha; de vele Boeddha’s als
dank voor de
verlichtingsleer die Boeddha gebracht heeft
Daarvoor zijn er de Funan en de Chenla
koninkrijken met de oudste tempels vanaf de eerste eeuw tot de 8ste
eeuw.
Het Khmer rijk gaat neerwaarts vanaf de 13e
eeuw. Een heel belangrijke reden is de opkomst van de handelsroutes over zee,
waardoor de oude routes van vervoer met olifanten over land achterhaald raakt.
Daarnaast spelen onderlinge twisten, Mongoolse invallen en Thaise verovering
van delen van het rijk een rol. In 1432 verplaatst de toenmalige koning de
hoofdstad van Angkor naar Phnom Penh.
De eeuwen daarna blijven er dreigingen en
veroveringen vanuit Thailand en Vietnam. Tot in de 19ee eeuw Cambodja bij het
onder Frankrijk vallende Indochina komt: een verdrag waarin bescherming van
Cambodja uitgeruild wordt tegen het recht mineralen en hout te winnen en de
vrijheid het Christendom te prediken.
In 1953 wordt Cambodja onafhankelijk en koning
Norodom Sihanouk wordt als nationale held daarvoor vereerd. Daaraan vooraf en
ook daarna zijn er diverse koerswendingen van deze Sihanouk: hij is koning,
pleegt een coup, richt een partij op, wordt eerste minister en van alles
daartussen.
In 1955 doet hij afstand van de troon en wordt
zijn zoon Norodom Sumarit tot koning benoemd. Sihanouk blijft een belangrijke rol spelen, werkt afwisselend
samen met rechtse en linkse partijen, onder Lon Nol (pion van Amerika) die in
1966 premier wordt. Dan speelt al de Vietnam oorlog. Geschat 300.000 burger-
Cambodjanen worden gedood bij de bommentapijten die in die tijd door de US
wordt neergegooid om de Vietcong routes naar Zuid Vietnam lam te leggen. Overigens
zonder succes. Tevens wordt de Rode Khmer als guerrilla steeds sterker. Zij
zijn instaat om op 17 april 1975 Phnom Penh in te nemen, zij worden door de
bevolking begroet, maar enkele dagen later beginnen de deportaties al
geïnspireerd op de culturele revolutie van China in 1966. Bijna iedere
Cambodjaan weet dat deze wrede onderdrukking 3 jaar, 8 maanden en 14 dagen
heeft geduurd. Tijdens het bewind van Pol Pot – de 1e man van de
Kmer Rouge – van 1975 tot 1979 zijn één à twee miljoen mensen – 20% van de
eigen bevolking - gemarteld en afgemaakt in de gevangenissen en 3000 killing
fields. De bevolking van Cambodja werd gedwongen de stad te verlaten om op het
platteland de communistische heilstaat te gaan waarmaken. De stad Phnom Penh wordt
een spookstad en delen worden verwoest, het hele onderwijs lag stil.
Onbegrijpelijk.
Vietnam valt in 1977 Cambodja binnen en maakt een
eind aan het Pol Pot bewind . Te veel van origine Vietnamezen worden door Pol
Pot gedood, hetgeen Vietnam niet over zijn kant wil laten gaan. Veel mensen
vluchten naar Thailand en worden door China, Rusland en USA gesteund, alles
tegen de nieuwe regering Peoples Republic of Kampuchea (PRK), later State of
Cambodia, SOC). Omdat men tegen de overheersing van Vietnam is. Er wordt een
regering in ballingschap gevormd (Colaition Government of Democratic
Kampuchea). Gevechten van 1983 – 85, waarbij langs de Thaise grens een tapijt
van landmijnen gelegd wordt door de Vietnamezen en de PRK waar men nu nog last
van heeft. Na het einde van de koude oorlog droogt de hulp uit het buitenland
op, Vietnam (die nooit de bedoeling had lang in Cambodja te blijven) trekt zich
terug. Er komt een staakt het vuren in 1991, een conferentie in Parijs, een
Nationale Raad waar de verschillende partijen in vertegenwoordigd zijn en een
UN missie (UNTAC). Verschillende onregelmatig verlopende verkiezingen en in
1993 wordt de constitutionele monarchie weer ingevoerd. De communistische
partij blijft invloedrijk.
Hoewel de Khmer Rouge alleen nog in het
noorden enige invloed heeft, blijven Pol Pot en zijn handlangers vrij rondlopen
tot hun arrestatie of overgave in 1998, 1999. Pol Pot is dan inmiddels
overleden op 82 jarige leeftijd in 1998, hij had voordien de laatste drie jaar
min of meer huisarrest maar werd wel in de gelegenheid gesteld opnieuw te
trouwen en zijn familieleven liep normaal. En dat voor een persoon die ca 2
miljoen mensen over de kling joeg tussen 1975 en 1979. Pas in 2001 wordt er in
Cambodja een tribunaal geïnstalleerd en begint de berechting. Vlak voor onze
reis was er een interview van de VPRO met Khieu Samphan, het gezicht van de
Rode Khmer in Thailand en hoofd van de regering in ballingschap, vlak voor hij
naar het tribunaal ging, die doet alsof er eigenlijk niets aan de hand was.
In 2004 doet Norodom Sihanouk afstand van de
troon ten gunste van zijn 51-jarige zoon Norodom Sihamoni (balletdanser) die nu
met zijn moeder in het grote paleis woont.
Maandag
24 februari
Om een uur of twee komen we aan. We blijken in
het Fancy Guesthouse vlak bij het paleis, museum, boulevard te zitten, een
prachtige plek dus. Voor de lunch kunnen we hier in Phnom Penh kiezen uit tal
van restaurants in Franse stijl, heel anders dan in Vietnam. De middag
gebruiken we verder om een vliegticket van Siem Reap naar Bangkok te regelen.
Dat lukt nog net voor vijven. We lopen verder rond, lopen over de boulevard
waar we de Tonlé Sap, de Bassac en de Mekong samen vloeien aan de zuidzijde van
de boulevard. Het scheepvaart verkeer is goed ontwikkeld: veel scheepvaart,
vissers en woonboten.
Het samenkomen van de Mekong met de arm waar wij zijn door komen varen;
prachtig gezicht aan het einde van de dag
Veel
scheepvaart
Een klein incidentje wat we nog niet eerder in
ZO Azië hebben meegemaakt hebben. Terwijl ik een drankje zit te drinken op de
kade muur van de boulevard komt er een knaap van rond de dertig ineens mijn
blikje pakken. Hé dat gaat zo niet hij laat los loopt wat te wiebelen en zijn
zoon van ca. 10 doet nog een poging en ze duwen tegen Geer aan. Die wordt door
een Cambodjaan weggestuurd. De Cambodjaan blijkt leraar Engels op een middelbare
school en verontschuldigt zich voor het gedrag. Hij legt uit dat het schuiven
van bisonkit hier in opkomst is en dat dat er twee waren. Vooral dat het jochie
ook al onder de doop zat vond hij heel erg. Even later komt ook nog een vrouw,
met baby op de heup, langs het valt op dat zij al drie een plastic zak dragen
met een blik erin en daar regelmatig aan zuigen. Ja het is aan het opkomen. Blijf
uitkijken, ga niet alleen in donkere straatjes ’s avonds is zijn advies. Hij
vertelt dat het voor sommige heel moeilijk is en dan krijg je dat.
Dinsdag
25 februari
Vandaag bekijken we het Nationaal Museum en
het Koninklijk Paleis.
Het museum gaat vanaf de prehistorie: potten,
beeldjes, friezen, etc. Er zijn heel erg veel beelden van goden en met name
Brahma, Shiva en Visnu, de drie belangrijkste Hindoe goden. Brahma de schepper
van de universum van ons en van anderen, Shiva schept en vernietigt en Visnu
beschermd en ondersteunt. Benadrukt wordt weer eens dat dit alles in harmonie
gebeurt en niet in strijd tussen de goden.
Het gebouw zelf is prachtig met puntige daken
waarop de slangen, de naga, goed uitkomen.
Nationaal
Museum in Phnom Penh
Het Koninklijk Paleis is een groot terrein van
ongeveer 600 bij 600 meter. De troonzaal, het paleis waar de koning woont,
bijgebouwen op het noordelijke deel van het terrein en de Zilverpagode met
allerlei stupa’s op het zuidelijk gedeelte. De Zilveren Pagode heeft die naam
omdat de vloer met 1079 tegels van zilver is bedekt die elk een kilo wegen.
Deze Pagode is door Koning Sihanouk gebouwd in 1962 ter vervanging van de
houten pagode die door zijn grootvader in 1902 is gebouwd. In de zon
schitterende daken met naga’s en garuda’s, veel Boeddha’s van goud en zilver in
de verschillende zalen en veel juwelen binnen. Heel erg mooi. Bij deze pracht
en praal steekt de armoede van het land schril af.
Hieronder diverse foto’s van de gebouwen bij
het koninklijk paleis:
De vier gezichten van de oppergod Brahma
De Boeddhabloem = de bloem van de boom waar Boeddha graag
onder zat als hij mediteerde. Hij bloeit 1 dag
het geheel opgeleukt met een mooi muziekgroepje
We genieten van de stad Phnom Penh. Het is
ontspannen, het verkeer veel minder druk dan in de andere steden waar we
geweest zijn. En de Franse inslag met de vele restaurants waar je lekker een
tijdje kunt zitten na het wandelen door de hete stad en haar bijzonderheden
bevalt ons goed.
Het persen van suikerriet tot suikersap
We laten ons met een tuk-tuk vervoeren
Weer de vrouwen die zo mooi spullen dragen
Vooral het uitzicht op de rivier is
fantastisch. Tegen zonsondergang is het een prachtig gezicht en we zitten
heerlijk langs de boulevard.
Bloesem
langs de boulevard
Woensdag
26 februari
Het Toul
Sleng genocide museum is een oude school waar de Rode Khmer van ’75 – ’78
een gevangenis en martelcentrum van maakte. Het is de grootste van de
gevangenissen uit die tijd en bestemd voor top kaderleden. Overigens stopt Pol
Pot vele scholen over het hele land en deze worden omgezet in gevangenissen en
martelcentra. Deze school Toul Sleng is een van de bekendste geworden. We zien
de cellen, de martelwerktuigen, er zijn lokalen vol met foto’s van jonge en
oude mannen en vrouwen die hier gezeten hebben, er is een kast met kleren van
de gevangenen, er zijn verhalen van overlevenden op schrift die je kunt lezen.
Het is verschrikkelijk. In stilte lopen we door alles heen en lezen een deel
van de verhalen.
Daarna gaan we met de Tuk-tuk 16 km ten zuiden
van de stad naar de Choeung Ek killing
fields. Ook dat is een zeer indrukwekkende gebeurtenis. Hier hebben de
massamoorden plaatsgevonden op naar schatting 17.000 Cambodjanen, waarvan er
veel uit de gevangenis die we net bezochten kwamen. Choeun Ek is het grootste
killing field, er waren er maar liefst 3.000. We worden met een audiogids het
hele terrein – in de open lucht - over geleid. Eerst naar de plaats waar de
gevangenen vanuit Phnom Penh binnenkwamen, dan de plaatsen waar gebouwen
gestaan hebben. En dan langs de massagraven zelf. Sommige nu met een dakje
erboven, ander zijn kuilen in de grond. Graven van mannen, graven van kinderen
en vrouwen.
Het monument voor de ruim 2 miljoen in de killing fields omgekomen landgenoten
De
toer geeft je een wandeling met steeds een verhaal van een overlevende.
Tijdens
die wandeling kijken we op de omgeving zo mooi als die er nu uit ziet.
Hier is
het dus allemaal gebeurd.
We weten dat het allemaal gebeurd is, maar er
zo rond geleid te worden, maakt diepe indruk. Hoe heeft het kunnen gebeuren dat
mensen uit hetzelfde land elkaar zo massaal afslachtten? En wat moet het voor
een brein geweest zijn die dit heeft uitgedacht en de mensen hiertoe gedwongen
heeft? We kunnen er niet bij. In de meeste verschrikkelijke slachtpartijen gaat
het van religie tegen religie, of etnische groep tegen etnische groep. Maar
dit? Voor een zieke ideologie. In Vietnam werden Noord en Zuid ook gedwongen
tegen elkaar te vechten, maar afslachtingen op deze schaal waren dat niet en
daar heeft de strijd tegen de buitenlandse invaller de overhand gehad.
Zowel heen als terug rijdt de tuk-tuk door de
buitenwijken van de stad en over zeer slechte weggetjes.
Onderweg in de buitenwijken van Phnom Penh
Een fiets vol groente
We eten in het door het hotel aangeraden Khmer
restaurant Khmer Sourin. Een prachtig restaurant, echte Cambodjaanse stijl,
aangekleed met bossen lotusbloemen.
Donderdag
27 februari
We zetten geen wekker. Om een uur of negen
gaan we onderweg naar de grote centrale markt. Onderweg ontbijten we.
De markt is vooral kleren, huishoudspullen en
juwelen. Leuk om door te lopen, maar we hebben het al snel gezien. Er is een
klein deel voor groente, fruit, vis en vlees. Het is een markt in een mooi
stervormig gebouw, alles zeer goed geordend.
De overdekte markt met veel juwelenstalletjes
Juwelen uitgestald
Vis op de markt
We lopen vandaar naar de Wat Phnom in het NO
van de stad. Een wat gebouwd op een heuvel van 27 meter. Prachtig gelegen in
een parkachtige omgeving.
Wat Phnom
Boeddha beeldjes op een rij
Je kunt een vogeltje kopen; dat brengt je dichterbij of helpt je ergens
voor
Na een lunch op de boulevard laten we ons met
een tuk-tuk naar de wijk brengen waar we gisteren gegeten hebben. Het is een
van de betere wijken. Je ziet dat direct de huizen achter een muur met
prikkeldraad staan. We bezoeken eerst een tempel die er is.
Dak
van de tempel in de zon, met de vlag in vele kleuren
En daarna zwerven we wat door de wijk, leuk.
Weer terug met de tuk-tuk en een rustpauze in het hotel, voordat we om zeven
uur naar een culturele voorstelling in het Nationaal Museum gaan. We krijgen
een serie dansen te zien, heel erg mooi. Thema oogst, goden, huwelijk,
dagelijks leven. De dames bewegen hun handen en voeten kunstig en sierlijk. En
de kleding is ook heel erg mooi; veel goud op het hoofd, om de hals en soms in
de kleding. Een voorbeeld van de Aspara dansen voor de koningen.
De Aspara danseressen
Een plattelands scène van vissers en plezier
De
muzikanten
We hebben onze laatste maaltijd in Phnom Penh,
weer aan de boulevard en maken ons gereed om de volgende dag met de boot naar
Siem Reap te vertrekken. We beseffen ons dat het nu heel hard gaat: dat is al
weer de laatste etappe van deze reis.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten